નવી દિલ્હી, 8 ઓગસ્ટ: દેશની મુખ્ય સરકારી નૌકાપતિ કંપની શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (એસસીઆઈ) એ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો વૈશ્વિક જહાજ નિર્માણ ટેન્ડર જાહેર કર્યો છે. કંપનીએ લગભગ 720 મિલિયન ડોલર (લગભગ 6,858 કરોડ રૂપિયા)ની કિંમતમાં છ આધુનિક કન્ટેનર જહાજોના નિર્માણ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ટેન્ડર આમંત્રિત કર્યું છે. આ પગલું ભારતની સમુદ્રી પરિવહન ક્ષમતા વધારવા અને સ્થાનિક જહાજ નિર્માણ ઉદ્યોગને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
મેરિન ઇન્સાઇટની રિપોર્ટ અનુસાર, આ ટેન્ડર હેઠળ 6 સેલ્યુલર કન્ટેનર પોટ બનાવવામાં આવશે, જેમાંથી દરેકની ક્ષમતા 8,000 ટ્વેન્ટી-ફૂટ સમકક્ષ યુનિટ (ટીઈયૂ) હશે. ટીઈયૂ કન્ટેનર જહાજોની માલવહન ક્ષમતા માપવાની એક માનક એકમ છે.
રિપોર્ટ મુજબ, છ જહાજોમાંથી બે જહાજોના ઓર્ડર પક્કા થશે, જ્યારે બાકીના ચાર જહાજ વૈકલ્પિક શ્રેણીમાં રાખવામાં આવશે. આથી એસસીઆઈને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો અને બજારની પરિસ્થિતિઓ અનુસાર વધારાના જહાજોના ઓર્ડર આપવાની સુવિધા મળશે.
ટેન્ડરની એક મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા એ છે કે તેમાં ભારતીય શિપયાર્ડ્સને વિશેષ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. આ માટે રાઇટ ઓફ ફર્સ્ટ રિફ્યુઝલ (આરઓએફઆર) વ્યવસ્થા લાગુ કરવામાં આવી છે. આ વ્યવસ્થાના અંતર્ગત જો કોઈ વિદેશી શિપયાર્ડની બિડ સૌથી ઓછી રહે, તો યોગ્ય ભારતીય શિપયાર્ડને તે કિંમતનો મિલાન કરવાનો અવસર આપવામાં આવશે.
જો પ્રથમ પાત્ર ભારતીય શિપયાર્ડ વિદેશી કંપનીની બિડ સાથે મેળ ખાઈ શકતો નથી, તો આ અવસર આગામી યોગ્ય ભારતીય શિપયાર્ડને આપવામાં આવશે. આ વ્યવસ્થાનો ઉદ્દેશ્ય સ્થાનિક જહાજ નિર્માણ ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવો અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાના વચ્ચે ભારતીય કંપનીઓને મજબૂત બનાવવાનો છે.
એસસીઆઈએ એવા ભારતીય શિપયાર્ડ્સ માટે પણ માર્ગ ખોલ્યો છે, જેમણે મોટા કન્ટેનર જહાજ બનાવવાની પૂર્વ અનુભવ નથી. આવા શિપયાર્ડ અનુભવી વિદેશી જહાજ નિર્માતાઓ સાથે ટેકનિકલ ભાગીદારી કરીને આ ટેન્ડરમાં ભાગ લઈ શકે છે.
ટેન્ડરની શરતો અનુસાર, વિદેશી ટેકનિકલ ભાગીદારે છેલ્લા 10 વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા બે કન્ટેનર જહાજ (5,000 ટીઈયૂ અથવા તેથી વધુ ક્ષમતા ધરાવતા) સફળતાપૂર્વક બનાવ્યા અને ડિલિવર કર્યા હોવા જોઈએ. સાથે જ તે જહાજ હાલમાં ઓપરેશનમાં હોવા જોઈએ. વિદેશી ભાગીદારે નિર્માણ પ્રક્રિયા દરમિયાન મૂળભૂત અને વિસ્તૃત ડિઝાઇન સહાય પણ પ્રદાન કરવી પડશે.
સેલ્યુલર કન્ટેનર જહાજ ખાસ કરીને માનક કન્ટેનરોના પરિવહન માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં ઊર્ધ્વગામી માર્ગદર્શક રેલ અને સ્લોટ હોય છે, જેની મદદથી 20 ફૂટ અને 40 ફૂટના કન્ટેનરોને સુરક્ષિત રીતે એકના ઉપર એક રાખી શકાય છે. આથી માલ પરિવહન વધુ સુરક્ષિત અને કાર્યક્ષમ બને છે.
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે આ પ્રોજેક્ટમાં ભાગ લેતા ભારતીય શિપયાર્ડ કેન્દ્ર સરકારની 24,736 કરોડ રૂપિયાની શિપબિલ્ડિંગ ફાઇનાન્શિયલ આસિસ્ટન્સ સ્કીમ (એસબીએફએએસ)નો લાભ ઉઠાવી શકે છે. આ યોજના હેઠળ દરેક જહાજના નિર્માણ પર 15 થી 25 ટકા સુધીની નાણાકીય સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
આ યોજના વર્ષ 2025માં જાહેર કરાયેલા 69,725 કરોડ રૂપિયાના સમુદ્રી ક્ષેત્ર પેકેજનો ભાગ છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય શિપયાર્ડ્સની સ્પર્ધાત્મક ક્ષમતા વધારવી અને તેમને વૈશ્વિક જહાજ નિર્માણ કંપનીઓ સામે મજબૂત બનાવવું છે.
–
ડીબીપી