નવી દિલ્હી, ફેબ્રુઆરી 18: ફિદેલ કાસ્ટ્રોએ 19 ફેબ્રુઆરી 2008ના રોજ સત્તા છોડવાની જાહેરાત કરી, જે માત્ર એક રાજીનામું નહોતું, પરંતુ લગભગ અડધા સદીના રાજકીય યુગનો અંત હતો. 1959ની ક્યુબા ક્રાંતિ પછી ઉભરેલા આ નેતાએ પોતાના દેશની દિશા બદલી, તેમજ શીત યુદ્ધની વૈશ્વિક રાજકારણમાં કેન્દ્રિય ભૂમિકા ભજવી. આજે જ્યારે ક્યુબા મુશ્કેલ સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે, ત્યારે ફિદેલની વારસાની યાદ આવી રહી છે, જેમાં લડવાની ઉત્સાહ અને મોટા પડકારોનો સામનો કરવાનો જજ્બો છે.
કાસ્ટ્રોએ અમેરિકાના સમર્થિત શાસનને દૂર કરીને એક દલીય સમાજવાદી (કોમ્યુનિસ્ટ) વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરી. સોવિયેત સંઘ સાથેની નજીક અને અમેરિકાના સાથેના તણાવભર્યા સંબંધો ક્યુબાને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણના કેન્દ્રમાં લાવી દીધા. 1962નો ક્યુબા મિસાઇલ સંકટ શીત યુદ્ધના સૌથી તણાવભર્યા ક્ષણોમાંથી એક બન્યો, જે દુનિયાને પરમાણુ યુદ્ધના કાંઠે લાવી ગયો. કાસ્ટ્રોની છબી એ એવી હતી કે જે અમેરિકી દબાણ સામે ઝુકવા માટે તૈયાર નહોતી. ગુરિલા યુદ્ધમાં નિપુણ આ નેતાએ ગર્વથી કહ્યું કે દુનિયાનો સૌથી સુરક્ષિત દેશ ક્યુબા છે.
દેશની અંદર તેમણે શિક્ષણ અને આરોગ્ય સેવાઓમાં વ્યાપક સુધારાઓ કર્યા. ક્યુબાની સાક્ષરતા દર અને પ્રાથમિક આરોગ્ય પ્રણાળી ઘણીવાર તેમની સિદ્ધિઓ તરીકે ગણાય છે. બીજી બાજુ, આલોચકો તેમના શાસનને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર પ્રતિબંધ અને રાજકીય વિરોધના દમન માટે યાદ કરે છે. આ દ્વંદ્વ તેમની વારસાને જટિલ બનાવે છે.
આરોગ્ય કારણોસર 2006માં તેમણે અસ્થાયી રીતે સત્તા પોતાના ભાઈ રાઉલ કાસ્ટ્રોને સોંપી અને 2008માં ઔપચારિક રીતે રાજીનામું આપ્યું. ત્યારબાદ ક્યુબામાં મર્યાદિત આર્થિક સુધારાઓની શરૂઆત થઈ. ખાનગી નાના વ્યવસાયો માટે કેટલીક છૂટછાટ મળી અને વિદેશી રોકાણ માટેના અવસરો ખૂલે. ફિદેલનો પ્રભાવ વર્ષો સુધી જાળવાયો, પરંતુ પછી તેમાં ઘટાડો આવવો સ્વાભાવિક હતો.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે 2014માં અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાના સાથે સંબંધ સુધારવાની ઐતિહાસિક પહેલ થઈ. જોકે, પછી અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના કાર્યકાળમાં ઘણા પ્રતિબંધો ફરીથી કડક કરવામાં આવ્યા. આ ઉતાર-ચઢાવોએ ક્યુબાની અર્થતંત્ર પર ઊંડો પ્રભાવ પાડ્યો.
આજે ક્યુબા, રાષ્ટ્રપતિ મિગ્યુલ ડિયાઝ-કૅનલના નેતૃત્વમાં, આર્થિક પડકારો, મોંઘવારી અને સંસાધનોની અછત સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે. સરકાર મર્યાદિત બજાર સુધારાઓ દ્વારા સ્થિરતા લાવવાની કોશિશ કરી રહી છે, પરંતુ રાજકીય બંધારણ હજુ પણ એકદલીય છે. વિચારધારામાં પરિવર્તન થયું છે, પરંતુ દેશમાં સુધારો દેખાતો નથી. ક્યુબા કાસ્ટ્રોને યાદ કરી રહ્યો છે, જેમણે સત્તા અને વિરોધની વાર્તા રચી અને લેટિન અમેરિકાના દેશ ક્યુબાને વૈશ્વિક નકશા પર અલગ ઓળખ આપી.
–