નવી દિલ્હી, 26 ફેબ્રુઆરી: બાંગ્લા સાહિત્યમાં અનેક રચનાકારો છે, જેમના કલમનું જાદુ આજે પણ કવિતા અને વાર્તાઓમાં જીવંત છે. આવી જ એક બાળ સાહિત્યની જાદૂગરણી છે લીલા મઝુમદાર, જેમણે બાળકોની વાર્તાઓથી લઈને વયસ્ક નવલકથાઓ સુધી દરેક વાચકને સમૃદ્ધ બનાવ્યું.
લીલા મઝુમદારની રચનાઓ બાળમનને આકર્ષિત કરે છે, તેમજ મહિલાઓના જીવન, ભાવનાઓ અને સંઘર્ષોની સાચી પ્રતિનિધિ છે. તેમનો જન્મ 26 ફેબ્રુઆરી 1908ના રોજ કોલકાતામાં એક પ્રતિષ્ઠિત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા પ્રમદા રંજને રે, પ્રસિદ્ધ લેખક ઉપેન્દ્રકિશોર રાય ચૌધરીના નાના ભાઈ હતા. બાળપણના શરૂઆતના વર્ષો તેમણે શિલાંગમાં વિતાવ્યા. શાળાની શિક્ષણ લોરેટો કોવિન્ટ અને સેન્ટ જૉન્સ ડાયોસેસન સ્કૂલમાંથી પૂર્ણ કરી, જ્યાં મেধાવતી લીલા હંમેશા ઉચ્ચ ગુણ લાવતી હતી.
કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાં અંગ્રેજી સાહિત્યમાં ઓનર્સ અને માસ્ટર્સમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યા પછી, તેમણે શિક્ષણ કાર્ય દાર્જિલિંગના મહારાણી ગર્લ્સ સ્કૂલમાં શરૂ કર્યું, પછી રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના આદેશ પર શાંતિનિકેતનમાં જોડાઈ. ત્યારબાદ આશુતોષ કોલેજ અને ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોમાં કામ કર્યું. રેડિયોમાં તેમણે ‘મહિલા મહલ’ શ્રેણીમાં ‘મોનિમાળા’ નામના પાત્રને રચ્યું, જે એક સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય બંગાળી છોકરીના જીવનને સુંદરતાથી દર્શાવે છે. આ પાત્ર લાખો મહિલાઓ સાથે જોડાઈ ગયું.
લીલા મઝુમદારના સાહિત્યિક સફરની શરૂઆત કિશોરાવસ્થામાં ચાચા ઉપેન્દ્રકિશોર દ્વારા શરૂ કરેલી પત્રિકા ‘સંદેશ’માં વાર્તા ‘લક્કી છેલે’થી થઈ. તેમની પ્રથમ બાળકોની પુસ્તક ‘બૈદ્યનાથર બોરી’ હતી, પરંતુ ‘દિન દુપુરે’એ સમીક્ષકોની પ્રશંસા મેળવી અને તેમને પ્રસિદ્ધિ અપાવી. તેમણે કુલ 125થી વધુ પુસ્તકો લખ્યાં, જેમાં વાર્તા સંકલન, નવલકથાઓ, કવિતાઓ, સંસ્મરણો, રસોઈની પુસ્તકો, અનુવાદ અને સંપાદિત ગ્રંથોનો સમાવેશ થાય છે.
લીલા મઝુમદારની વાર્તાઓ રોજબરોજના જીવનની સત્યતાને હળવા-ફુલા અંદાજમાં રજૂ કરતી હતી, પરંતુ તેમાં ઊંડો જાદુ અને સંવેદનશીલતા હતી. તેમણે મજબૂત મહિલા પાત્રો રચ્યા, જે ઘરના જીવનની જટિલતાઓને સારી રીતે ઉજાગર કરતા હતા. બાળકો માટે તેમણે સપના ભરેલી દુનિયા બનાવવામાં આવી, જ્યારે વયસ્ક વાચકોને પરિવારના સંબંધો અને સામાજિક મુદ્દાઓ પર વિચારવા માટે પ્રેરણા આપી.
તેમની સૌથી પ્રસિદ્ધ રચના ‘બક બધ પાળા’ એક હાસ્ય-નાટક છે, જેના માટે તેમને પુરસ્કાર પણ મળ્યો. નવલકથા ‘પાડી પિશિર બોરમી બક્ષો’ પર સત્યજીત રે ફિલ્મ બનાવવાની યોજના બનાવી હતી, બાદમાં અરુંધતિ દેવીએ તેને ફિલ્મમાં ઉતાર્યું. તેમણે શેક્સપિયર, જોનાથન સ્વિફ્ટ અને અર્નેસ્ટ હેમિંગવે જેવા લેખકોના કાર્યનો બાંગ્લા અનુવાદ પણ કર્યો.
–