નવી દિલ્હી, સપ્ટેમ્બર 9: હિંદુ ધર્મમાં પિતૃપક્ષને પૂર્વજોના તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન માટે સૌથી પવિત્ર સમય માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન દેશ-વિદેશથી લાખો શ્રદ્ધાળુઓ બિહારના ગયાજી ધામમાં પહોંચે છે અને પોતાના પિતરો માટે પિંડદાન કરે છે. ગયાજીનું પિંડદાન એટલું મહત્વપૂર્ણ કેમ છે? દરેક વર્ષ લાખો લોકો ગયાજીમાં જ પિંડદાન કેમ કરવા માંગે છે?
પિતૃપક્ષ હિંદુ પંચાંગ અનુસાર ભાદ્રપદ પૂર્ણિમાથી શરૂ થાય છે અને આશ્વિન માસની અમાવસ્યા (સર્વપિતૃ અમાવસ્યા) સુધી ચાલે છે. આ 16 દિવસના વિશેષ સમયગાળામાં લોકો પોતાના અવસાન થયેલા માતા-પિતા, દાદા-દાદી અને અન્ય પૂર્વજોની શાંતિ માટે શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન કરે છે. માનવામાં આવે છે કે આ દિવસોમાં પિતરોનું સ્મરણ અને તેમના નામે દાન-પુણ્ય કરવાથી તેમનું આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
ધાર્મિક ગ્રંથો જેમ કે ગરુડ પુરાણ, વિષ્ણુ પુરાણ અને વાયુ પુરાણમાં ગયાજીને પિતૃ કર્મો માટે સર્વોચ્ચ તીર્થ માનવામાં આવ્યું છે. માન્યતા છે કે ગયાજીમાં કરવામાં આવતું શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન પિતરોને વિશેષ ફળ આપે છે. ગયાજીમાં વિધિ-વિધાનથી પિંડદાન કરવાથી પિતરોને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે અને તેઓ જન્મ-મરણના ચક્રથી મુક્ત થાય છે.
પુરાણિક કથાના અનુસાર, ગયાસુર નામના તપસ્વી અસુરના શરીર પર ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના પગ મૂક્યા હતા. જ્યાં ભગવાન વિષ્ણુના પગના ચિહ્ન માનવામાં આવે છે, ત્યાં આજે પ્રસિદ્ધ વિષ્ણુપદ મંદિર આવેલું છે. માનવામાં આવે છે કે ગયાસુરના વરદાનના કારણે અહીં કરવામાં આવતું પિંડદાન પૂર્વજોની આત્માને શાંતિ અને મોક્ષ આપે છે.
વિષ્ણુપદ મંદિર, ગયાજીમાં ફલ્ગુ નદીના તટ પર આવેલું એક પ્રસિદ્ધ અને પ્રાચીન હિંદુ મંદિર છે. આ મંદિર ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત છે. આ મંદિરમાં ભગવાન વિષ્ણુના લગભગ 40 સેન્ટીમીટર લાંબા પવિત્ર પગના ચિહ્ન આજે પણ હાજર છે, જેમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા જેવા નવ પ્રતીક બનાવેલા છે. આ સ્થાન પિતરોના મોક્ષ અને તર્પણ (પિંડદાન) માટે દુનિયા ભરમાં પ્રસિદ્ધ છે.
એક અન્ય માન્યતા અનુસાર, ભગવાન રામે પોતાના પિતા રાજા દશરથ માટે ગયાજીમાં શ્રાદ્ધ કર્યું હતું. ત્યાં જ માતા સીતા દ્વારા ફલ્ગુ નદીના તટ પર પિંડદાન કરવાની કથા પણ પ્રચલિત છે.
ગયાજી ધામમાં પિંડદાન માટે 48 મુખ્ય વેદિઓ અને ઘણા પવિત્ર સ્થળો માનવામાં આવે છે. તેમાં મુખ્યત્વે વિષ્ણુપદ મંદિર, ફલ્ગુ નદી તટ, અક્ષયવટ (અક્ષયવટ વૃક્ષ), સીતા કુંડ, પંચતીર્થ, પ્રેતશિલા, રામશિલા, બ્રહ્મકુંડ, અને ગયા શિરોમણિ ક્ષેત્રને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
હિંદુ માન્યતા અનુસાર પિંડદાન પૂર્વજોના પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો સંસ્કાર છે. માનવામાં આવે છે કે ગયાજીમાં પિંડદાન કરવાથી પિતરોની અપૂર્ણ ઇચ્છાઓની પૂર્તિ થાય છે, તેમને શાંતિ મળે છે અને તેમની આત્મા ઉચ્ચ લોકોએ આગળ વધે છે. ધાર્મિક પરંપરામાં ગયાજીને ‘પિતૃ તીર્થ’ કહેવામાં આવે છે અને તેને પૂર્વજોના મોક્ષ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ સ્થાન માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અને સદીઓ જૂની પરંપરા કારણે આજે પણ ગયાજી ધામ પિતૃપક્ષ દરમિયાન પૂર્વજોના મોક્ષ અને શ્રદ્ધાના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાં ગણાય છે.
–
એએમટી/ડીકેપી