મુંબઈ, જુલાઈ 12: હિન્દી સિનેમાના ઇતિહાસમાં કેટલાક કલાકારો એવા છે, જેમણે પોતાની કળા, વ્યક્તિત્વ અને ફિલ્મો દ્વારા દર્શકોના હૃદયમાં અમિટ છાપ છોડી છે. એવા જ મહાન અભિનેતા હતા રાજેન્દ્ર કુમાર, જેમને હિન્દી ફિલ્મ જગતમાં પ્રેમથી ‘જુબલી કુમાર’ તરીકે ઓળખવામાં આવતું. 12 જુલાઈ 1999ના રોજ તેમના અવસાન સાથે હિન્દી સિનેમાના સ્વર્ણિમ યુગનો એક તેજસ્વી અધ્યાય સમાપ્ત થયો.
રાજેન્દ્ર કુમારનો જન્મ 20 જુલાઈ 1927ના રોજ સિયાલકોટ (હવે પાકિસ્તાન)માં થયો હતો. વિભાજન પછી તેમનું પરિવાર ભારત આવી ગયું. મુંબઈ પહોંચ્યા પછી તેમણે ફિલ્મ જગતમાં પોતાની કિસ્મત અજમાવવાનો નિર્ણય કર્યો. શરૂઆતમાં તેમણે નિર્દેશક એચ. એસ. રવૈલ સાથે સહાયક તરીકે કામ કર્યું અને ફિલ્મ નિર્માણની બારીકીઓ શીખી.
રાજેન્દ્ર કુમારે 1950ના દાયકામાં પોતાના અભિનય કારકિર્દીની શરૂઆત કરી અને ધીરે-ધીરે પોતાની ઓળખ બનાવી. ફિલ્મ ‘માદર ઈન્ડિયા’ (1957)માં તેમના અભિનયે તેમને વ્યાપક ઓળખ આપી. ત્યારબાદ તેમણે અનેક એવી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું, જેમણે તેમને હિન્દી સિનેમાના ટોચના અભિનેતાઓમાં સ્થાન આપ્યું.
1960નું દાયકું રાજેન્દ્ર કુમારના કારકિર્દીનું સ્વર્ણિમ સમય માનવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન તેમની અનેક ફિલ્મો સતત સફળ રહી અને સિનેમાઘરોમાં લાંબા સમય સુધી ચાલી. આ જ કારણે તેમને ‘જુબલી કુમાર’નો ખિતાબ મળ્યો. તેમની લોકપ્રિય ફિલ્મોમાં ‘મેરા મહબૂબ’, ‘સંગમ’, ‘દિલ એક મંદિર’, ‘આરજુ’, ‘સૂરજ’, ‘આઈ મિલન કી બેલા’ અને ‘ધૂળ કા ફૂલ’ જેવી ફિલ્મો શામેલ છે.
રાજેન્દ્ર કુમારની ખાસિયત તેમની ભાવનાત્મક ભૂમિકા હતી. તેઓ પ્રેમ, ત્યાગ, પરિવારિક જવાબદારીઓ અને માનવીય સંવેદનાઓ સાથે જોડાયેલા પાત્રોને અસરકારક રીતે ભજવતા. તેમની સ્ક્રીન પરની હાજરીમાં એક સહજતા હતી, જેના કારણે સામાન્ય દર્શક તેમના પાત્રો સાથે જોડાઈ શકતા.
અભિનેતા હોવા સિવાય રાજેન્દ્ર કુમારે ફિલ્મ નિર્માણમાં પણ હાથ અજમાવ્યો. તેમણે પોતાના પુત્ર કુમાર ગૌરવના કારકિર્દીને આગળ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી. ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં તેઓ પોતાના સૌમ્ય વર્તન અને મજબૂત સંબંધો માટે જાણીતા હતા.
ભારતીય સિનેમામાં તેમના યોગદાનને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકાર દ્વારા તેમને ‘પદ્મ શ્રી’ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. ચાર દાયકાથી વધુ લાંબા કારકિર્દીમાં તેમણે 80થી વધુ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો અને હિન્દી સિનેમાને અનેક યાદગાર પાત્રો આપ્યા.
12 જુલાઈ 1999ના રોજ મુંબઈમાં તેમનું અવસાન થયું. તેમની ઓળખ માત્ર સફળ ફિલ્મો દ્વારા નહીં, પરંતુ દર્શકો સાથેના ભાવનાત્મક સંબંધ દ્વારા હતી. આજે પણ રાજેન્દ્ર કુમારની ફિલ્મો હિન્દી સિનેમાના ક્લાસિક યુગની યાદ અપાવે છે, અને તેમની રોમેન્ટિક છબી તેમને સદાબહાર તારાઓની કતારમાં જાળવે છે.