કાબુલ, એપ્રિલ 14: પાકિસ્તાનની અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની મધ્યસ્થની ભૂમિકા વાસ્તવમાં કોઈ “મધ્યસ્થ” જેવી નહોતી, પરંતુ તે એક “કુરિયર” તરીકે કાર્યરત હતું. તેની પાસે ન તો કોઈ વિશેષ દબદબા હતો, ન તો કોઈ મજબૂત ઉકેલ પ્રદાન કરવાની ક્ષમતા, અને ન તો તે બંને પક્ષોને સમજૂતી તરફ મજબૂતીથી ધકેલી શકતું હતું.
એક અહેવાલ અનુસાર, પાકિસ્તાન માત્ર એક કૂટનીતિક માર્ગ તરીકે કાર્યરત રહ્યું, જે દ્વારા ચીન જેવા મોટા દેશો તેમના સંદેશાઓને આગળ પહોંચાડી શક્યા, તે પણ સીધા સામને આવ્યા વિના.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે 8 એપ્રિલે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન બે અઠવાડિયાના સીઝફાયર પર સહમત થયા, ત્યારે દુનિયાએ આ સમાચારને રાહત અને આશ્ચર્યના મિશ્ર ભાવ સાથે સ્વીકાર્યા. આ સમજૂતીનો શ્રેય પાકિસ્તાનને “મધ્યસ્થ” તરીકે આપવામાં આવ્યો, જેના કારણે તેની આંતરરાષ્ટ્રીય છબી અચાનક વધારી. ફીલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરને આ માટે મોટો શ્રેય મળ્યો, અને પ્રધાનમંત્રી શહબાઝ શરીફને ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન, તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તય્યિપ એર્દોગાન અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મહાસચિવ તરફથી અભિનંદન સંદેશા મળ્યા.
પરંતુ અહેવાલ અનુસાર, દેખાવની પાછળની વાર્તા વધુ જટિલ છે. વાસ્તવમાં પાકિસ્તાનએ કોઈ નિર્ણય લેતી ભૂમિકા નહીં ભજવી, પરંતુ તે માત્ર એક માધ્યમ બન્યું, જેના દ્વારા અમેરિકા અને ચીન જેવા મોટા દેશો એકબીજાને સંદેશો પહોંચાડી શક્યા.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી ઇશાક ડારની બેજિંગ યાત્રાના થોડા દિવસો પછી પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષને લઈને ચીન-પાકિસ્તાનની સંયુક્ત શાંતિ યોજના કેટલાક ભાગો સીઝફાયરમાં દેખાવા લાગ્યા, જેને પછી વોશિંગ્ટન અને તેહરાન બંનેએ સ્વીકાર્યું.
આ પ્રસ્તાવમાં એવા મુદ્દાઓને ટાળવામાં આવ્યું હતું, જે ચીનને કૂટનીતિક નુકસાન પહોંચાડી શકે, ખાસ કરીને “હોર્મુઝનો દરિયો” જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્ર પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું, જ્યારે અન્ય જટિલ રાજકીય મુદ્દાઓને જાણબૂઝીને અસ્પષ્ટ રાખવામાં આવ્યા.
અહેવાલ અનુસાર, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે આ સ્વીકારવું રાજકીય રીતે મુશ્કેલ હતું કે ચીન આ પ્રક્રિયામાં મદદ કરી છે, કારણ કે આ સંદેશા જઈ શકે છે કે તેઓ બેજિંગના પ્રભાવ પર આધારિત છે.
ચીન માટે પણ ખુલ્લા રૂપે મોટી ભૂમિકા ભજવવી જોખમી હતી, કારણ કે “બેજિંગ સામાન્ય રીતે એવી હાઈ-પ્રોફાઇલ કૂટનીતિક ભૂમિકાઓથી દૂર રહે છે જ્યાં નિષ્ફળતા તેની છબીને નુકસાન પહોંચાડી શકે.”
અહેવાલમાં જણાવ્યું છે, “પાકિસ્તાને આ ખાલી જગ્યા ભરી. તેણે અમેરિકા માટે એક એવો ભાગીદાર પ્રદાન કર્યો, જેને તે જાહેરમાં સ્વીકાર કરી શકે, અને ચીનને એક ગુપ્ત ચેનલ આપી, જેના દ્વારા તે ઈરાન પર પોતાનો પ્રભાવ ઉપયોગ કરી શકે.”
આગળ જણાવ્યું છે કે ઇશાક ડારની બેજિંગ યાત્રામાં શક્યતાથી આ બાબત પર ચર્ચા થઈ હશે કે કોઈ પણ સમજૂતી માટે ચીનને ગેરંટી તરીકે કેવી રીતે સામેલ કરવું. અને પાકિસ્તાને આ ચર્ચા વગર અમેરિકાને અને ચીનને પહેલા કોઈ ન કોઈ સ્તરે સહમતિ આપ્યા વિના આગળ વધારતી નથી. વાસ્તવમાં, ઈરાન કોઈ પણ સમજૂતીમાં અંતિમ ગેરંટી તરીકે ચીનને જ જોશે.
–